In een huis in het oude dorpscentrum van Urk is een bijzondere vondst gedaan. Onder de vloer, op de plek waar vroeger een open haard stond, is een onderdeel van een oude walvisharpoen gevonden.
Jelle Kapitein vond het stuk ijzer. Dat het een uniek voorwerp is, was eerst nog niet duidelijk, vertelt hij bij Omroep Flevoland. “Ik dacht eerst dat het een pookstaaf was voor de haard.”
Bewegende voorkant
Na onderzoek bleek het te gaan om een harpoen. En niet zomaar een: het stuk ijzer was onderdeel van een zogeheten ‘Temple toggle harpoon’, in de negentiende eeuw bedacht door de Amerikaanse smid en uitvinder Lewis Temple.
Zijn harpoen was uniek door de bewegende voorkant. Dat ontwerp werd snel opgepikt door walvisjagers en het verbeterde het succes van de jacht op de dieren.
“Als de prooi in zicht was, werd de harpoen in het prooidier geworpen”, vertelt Leen Visser van Stichting Erfgoed Urk. Door aan de houten stok te trekken, klapt het bewegende deel open en komt het dier klem te zitten. “Heel effectief, want het kwam nooit los.”
In tegenstelling tot andere harpoenen. “Het was wel een wrede manier om dieren zo te vangen. Maar ja, zo ging dat vroeger.”
In de woning waar het voorwerp is gevonden, woonde vroeger waarschijnlijk een zeehondenjager die de harpoen gebruikte om die dieren te doden. Vroeger waren er veel zeehonden in de Zuiderzee. De vissers hadden daar last van, want ze beten netten kapot en gingen er met de visvangst vandoor. Daarom werd er ook op zeehonden gejaagd. “We hadden nooit tastbaar bewijs gevonden van die jacht”, zegt Kapitein. Tot nu dus.
Hoe het Amerikaanse ontwerp in Urk terecht is gekomen, is nog niet helemaal duidelijk. Mogelijk kwam het via Gerrit Westerneng binnen, die bijna zestig jaar in Urk woonde en poolexpedities maakte naar Nova Zembla en Spitsbergen. Mogelijk kwam de harpoen door zijn reizen in Urk terecht.
De gevonden harpoen moet ooit kapot zijn gegaan, want er is slechts een onderdeel van over. Daarom heeft een Rotterdamse smid een werkende replica gemaakt. Die is te zien in een expositieruimte van Stichting Conservering Archeologische Vondsten Flevoland, in de voormalige timmerschuur van Hagedoorn. Daar is ook het originele onderdeel te bekijken.
Bron: nos.nl | Foto: Omroep Flevoland
